تعریف پنجره جوهری

همه‌مون دوست داریم با آدم‌های اطرافمون رابطه‌های خوبی داشته باشیم. اما گاهی اوقات به خاطر اینکه خودمون و دیگران رو خوب نمی‌شناسیم، این ارتباطات اونجوری که باید، شکل نمی‌گیرن. می‌خوام براتون از یه جلسه خیلی جالب و مفید بگم که چند وقت پیش توی چهل و هشتم نشست عصردیدنی مشهد برگزار شد.

دکتر غفوری فرد، که دکتری رفتار سازمانی و مدیریت منابع انسانی دارند، اومده بودند تا درباره یه تکنیک جذاب به اسم «پنجره جوهری» صحبت کنند. من میخوام خیلی خلاصه اتفاقاتی که توی این جلسه افتاد و بخصوص تکنیک جوهری رو واستون توضیح بدم. ممنون که همراهم هستید.

تکنیک پنجره جو-هری چیه؟

احتمالاً اگه شما هم مثل من قبلا اسم این تکنیک رو نشنیده باشید از شنیدن اسمش تعجب میکنید و با خودتون میگید منظورش پنجره‎ای هست که جوهری شده ☺ ولی در واقع اینطور نیست.

تکنیک پنجره جوهری یا The Johari Window یکی از ابزارهای روانشناختی کاربردیه که توسط جوزف لوفت و هری اینگام در سال ۱۹۵۵ معرفی شده و اسم این تکنیک در نتیجه ترکیب اول اسم این دو محقق هست. 

دکتر غفوری فرد خیلی قشنگ توضیح دادن که این تکنیک چطور می‌تونه به ما کمک کنه خودمون و دیگران رو بهتر بشناسیم و ارتباطات بهتری بسازیم.

بخش‎های مختلف پنجره جوهری

پنجره جوهری چند تا قسمت مهم داره که توی تصویر زیر می‎بینید و من در ادامه توضیحاتش رو گذاشتم:

1. منطقه باز یا عمومی یا آشکار

این بخش شامل چیزهاییه که هم شما می‌دونید و هم دوستتون. مثلاً شما و دوستتون هر دو می‌دونید که شما عاشق فیلم‌های علمی تخیلی هستید. این بخش می‌تونه احساسات و خواسته‌هاتون رو هم شامل بشه. هر چی بیشتر همدیگه رو بشناسید و بهم اعتماد کنید، این بخش بزرگ‌تر میشه.

2. منطقه کور

اینجا چیزهاییه که شما نمی‌دونید ولی دوستتون می‌دونه. مثلاً شاید دوستتون متوجه شده باشه که شما وقتی حرف می‌زنید، هی دستتون رو توی موهاتون می‌برید، ولی خودتون از این عادت بی‌خبر هستید. اگه دوستتون اینو بهتون بگه، این می‌ره توی منطقه باز.

3. منطقه پنهان

این بخش چیزهاییه که شما می‌دونید ولی دوستتون نمی‌دونه. مثلاً شما عاشق شکلات تلخ هستید ولی دوستتون اینو نمی‌دونه مگه اینکه خودتون بهش بگید. وقتی بهش گفتید، این میاد توی منطقه باز.

4. منطقه ناشناخته

اینجا چیزهاییه که نه شما می‌دونید و نه دوستتون. مثلاً شما نمی‌دونستید که چرا از سخنرانی جلوی جمع می‌ترسید، ولی بعدها فهمیدید که به خاطر عدم اعتماد به نفسه. این بخش می‌تونه شامل رفتارهای ناخودآگاه یا توانایی‌های ناشناخته باشه.

چطور از پنجره جوهری استفاده کنیم؟

دکتر غفوری فرد گفت برای اینکه ارتباطات بهتری داشته باشیم و خودمون رو بهتر بشناسیم، می‌تونیم دو کار اصلی انجام بدیم:

1. بازخورد گرفتن

از دیگران بخواهیم بهمون بگن چی فکر می‌کنن. این کمک می‌کنه که چیزهایی که نمی‌دونیم رو بفهمیم و بخش کورمون کوچیک‌تر بشه. مثلاً دوستانتون بهتون بگن که وقتی صحبت می‌کنید، عادت دارید موهایتان را دست بکشید.

2. خودافشاگری

اطلاعاتی که درباره خودتون می‌دونید رو با دیگران به اشتراک بذارید. اینجوری بخش پنهان‌تون کوچیک‌تر میشه. البته باید حواستون باشه که همه نمی‌تونن این اطلاعات رو بپذیرن و ممکنه رابطه‌تون خراب بشه.

مثلاً ممکنه وقتی تازه توی یه شرکت جدید مشغول به کار شدیم، بهتر باشه در مورد بعضی چیزها مثل مشکلات روحی یا مسائل شخصی خیلی باز صحبت نکنیم تا موقعیت کاری‌مون تحت تأثیر قرار نگیره.

مدیریت بهتر ارتباطات با کمک پنجره جوهری

همونطور که اول صحبت‎مون گفتیم هدف از این تکنیک مدیریت بهتر ارتباطمون هست تا بتونیم ارتباط موثر با اطرافیانمون توی خونه یا محیط کار ایجاد کنیم. 

برای همین توی این قسمت آقای دکتر غفوری فرد بهمون گفتن چطور میتونیم برای رسیدن به این هدف بین قسمت‎های مختلف پنجره جوهری حرکت کنیم:

• حرکت از بخش کور به بخش عمومی

یکی از بهترین راه‌ها برای تبدیل بخش کور به بخش عمومی، گرفتن بازخورد از دوستانتون هست. ممکنه دوستانتون بهتون بگن که وقتی در حال صحبت هستید، حرفشون رو قطع می‌کنید یا تلفظ کلمه‌ای رو اشتباه می‌گید. 

این بازخوردها کمک می‌کنن تا چیزهایی که نمی‌دونید رو بفهمید و بخش کور شما کوچیک‌تر بشه. البته باید توجه داشته باشید که نظر دیگران کاملاً ذهنیه و لزومی نداره که به طور قطع در مورد شما صدق کنه.

یه مثال معروفش که آقای دکتر توی جلسه گفتن و خاطرات دوران نوجوانی رو واسه من زنده کرد همون برنامه سیب‌خنده بود که به طنز به دوستش بازخورد می‌داد که کلمات رو اشتباه می‌گه.

• حرکت از بخش پنهان به بخش عمومی

می‌تونید بخش باز خودتون رو با گفتن چیزهایی که دیگران نمی‌دونن گسترش بدید. مثلاً به دوستتون بگید که عاشق شکلات تلخ هستید. اینجوری اطلاعات جدیدی رو از بخش پنهان به بخش باز منتقل می‌کنید. اما باید حواستون باشه که همه نمی‌تونن اسرار پنهان شما رو بپذیرن. 

خیلی‌ها از ترس قضاوت شدن، اطلاعات و احساسات پنهانشون رو از دیگران مخفی می‌کنن. مثلاً وقتی توی یه شرکت جدید مشغول به کار می‌شید، بهتره با احتیاط درباره بعضی مسائل صحبت کنید. 

• حرکت از بخش ناشناخته به بخش عمومی

برای این کار می‌تونید از دوستانتون بخواهید که شما رو توی موقعیت‌های مختلف مشاهده کنن. مثلاً ببینن چطور با یه مشتری مهم برخورد می‌کنید یا چطور به استرس واکنش نشون می‌دید. این کار باعث می‌شه چیزهایی که نه شما و نه دوستانتون می‌دونید، مشخص بشه و به بخش عمومی بیاد. 

این روش اغلب به عنوان یه تمرین برای تیم‌سازی توی شرکت‌ها استفاده می‌شه. همه شرکت‌کنندگان یه بخش بزرگ باز در رابطه با همدیگه ایجاد می‌کنن و در نتیجه ارتباط بهتری برقرار می‌شه.

• حرکت از بخش ناشناخته به بخش پنهان

می‌تونید این بخش رو از طریق تجربیات جدید توسعه بدید. مثلاً به یه مسافرت هیجان‌انگیز برید و تجربه‌های جدید کسب کنید. این کار باعث می‌شه بخش ناشناخته شما کوچیک‌تر بشه و به بخش پنهان منتقل بشه. اگه بعداً این تجربیات رو با دیگران به اشتراک بذارید، به بخش عمومی منتقل می‌شه. 

یه مثالش توی انیمیشن لوکا هست که پسر داستان از وجود منطقه ناشناخته خودش مطلع می‌شه و با رفتن به دنیای جدید تجربه‌های تازه‌ای کسب می‌کنه. وقتی این تجربیات رو با خانواده‌اش به اشتراک می‌ذاره، این حرکت از بخش ناشناخته به بخش پنهان و بعدش به بخش باز اتفاق می‌افته.

تمرین پنجره جوهری

توی جلسه، یه تمرین خیلی جالب و کاربردی هم داشتیم. ازمون خواسته شد که از بین 56 خصوصیت مختلف، 10 تا 12 مورد که به خودمون می‌خوره رو تیک بزنیم. 

بعدش همون جدول رو برای دوستانمون بفرستیم تا اونا هم 10 تا 12 مورد از خصوصیاتی که توی ما دیدن رو تیک بزنن. 

اینطوری تونستیم بفهمیم کدوم خصوصیاتمون توی کدوم بخش از پنجره جوهری قرار می‌گیره. این تمرین حسابی بچه‏‎ها رو به وجد آورده بود و همه دنبال دوستی بودن که بتونن این تمرین رو باهاش انجام بدن.

البته به پیشنهاد آقای دکتر غفوری فرد بهتره که این خصوصیات رو برای چندین نفر از دوستان قابل اعتماد و نزدیک‏مون بفرستیم تا به جواب‎های واقعی‎تر برسیم.

نکاتی در مورد پنجره جوهری

برای شناخت جنبه‌های کور و ناشناخته خودتون، می‌تونید به موارد زیر فکر کنید:

– ویژگی‌های بدنی و جسمانی (مثلاً کمی چاق هستم)

– نقاط قوت (مثلاً خلاقیتم خوبه)

– نقاط ضعف (مثلاً از حرف زدن در جمع می‌ترسم)

– افکار خود (مثلاً همیشه فکر می‌کنم شکست می‌خورم)

– باورها و ارزش‌های خود (مثلاً هیچ وقت محیط رو آلوده نمی‌کنم)

– اهداف خود (مثلاً می‌خوام اطرافیانم در آرامش باشن)

– دیدگاه دیگران نسبت به شما (مثلاً از نظر دیگران خسیس هستم)

– ابعاد عاطفی و هیجانی خود (مثلاً در روابط خودم زود اعتماد می‌کنم چون نیاز به محبت دارم)

دکتر غفوری فرد چند تا نکته مهم رو هم درباره این تکنیک گفتن:

– محدودیت‌های ما در مورد میزان باز بودن با هم فرق داره. بعضی‌ها دوست دارن همه چیز رو درباره ما بدونن، ولی بعضی‌ها نه.

– خیلی‌ها علاقه‌ای ندارن همه جزئیات زندگیمون رو بدونن و اگه بخش باز خیلی بزرگ بشه، ممکنه اذیت بشن و رابطه خراب بشه. مثلاً توی محیط کاری، همکارامون شاید دوست نداشته باشن زیاد درباره زندگی شخصی‌مون بدونن و ترجیح بدن که فقط درباره کار باهاشون صحبت کنیم.

در نهایت، تکنیک پنجره جوهری می‌تونه کمک کنه که خودمون و دیگران رو بهتر بشناسیم و ارتباطات بهتری بسازیم. پیشنهاد می‌کنم حتماً این تکنیک رو امتحان کنید و تجربیات خودتون رو با ما به اشتراک بذارید.

 

به قلم سعیده جلالیان