جلسه پنجاه و چهارم عصردیدنی مشهد یه دورهمی فوقالعاده با حضور دکتر محسن یعقوبی بود که به موضوعی اساسی اما کمتر شناختهشده پرداخت: بازخورد دادن. حالا شاید بپرسید اصلاً چرا یادگیری درست بازخورد دادن اینقدر مهمه؟ به گفته دکتر یعقوبی، بازخورد دادن در کنار مهارتهایی مثل همدلی، پرسشگری، حل مسئله و شنونده خوبی بودن یکی از مهمترین مهارتهای نرم برای ارتباط مؤثره.
با من همراه باشید تا بهتون بگم توی این جلسه در مورد چه چیزهایی صحبت شد و روش درست بازخورد دادن رو با هم یاد بگیریم.
چطور باید بازخورد بدیم؟
دکتر یعقوبی از اول جلسه تأکید کردن که بازخورد دادن همیشه آسون نیست؛ به خصوص وقتی حوصله، تمرکز یا حتی انگیزه نداریم. همچنین، اگر هدفمون از بازخورد دادن فقط تخلیه خشم یا احساسات منفیمونه، قطعاً زمان مناسبی نیست. هدف اصلی بازخورد باید ساختن و بهبود باشه، نه اینکه کسی رو تحقیر کنیم.
برای اینکه بتونیم به درستی بازخورد بدیم، باید ظرفیت و عادت این کار رو در خودمون تقویت کنیم. همه ما احتمالاً تجربه کردیم که وقتهایی توی ارتباطاتمون میخوایم بازخورد بدیم اما نمیتونیم اون هیجانات منفی رو کنترل کنیم.
اما دکتر یعقوبی به ما گفتن که این مهارت مثل یه درد مزمنه؛ نیاز به تمرین داره و با صبر و حوصله و تمرین، در طول زمان قابل حل شدنه. بازخورد درست یعنی بتونیم منظورمون رو به خوبی برسونیم و همزمان شنونده فعالی برای طرف مقابلمون باشیم.
موقعیت درست برای بازخورد دادن
یکی از نکات مهم دیگه اینه که بازخورد رو بهجا و در زمان مناسب ارائه بدیم. بازخورد در جمع ممکنه باعث خجالت طرف مقابل بشه و این حس رو بهش بده که بهش حمله شده. بازخورد باید به قصد کمک و بهبود باشه، نه تحقیر یا سرزنش.
چطور بازخوردمون سازنده باشه؟
دکتر یعقوبی به مدل پنجره جوهری اشاره کردن که در واقع میگه اطلاعات بیشتری رو درباره خودمون افشا کنیم تا طرف مقابل هم بتونه بازخورد متقابلی بهمون بده. به طور کلی، توی این روند باید برد-برد فکر کنیم. یعنی هر دو طرف، هم بازخورددهنده و هم بازخوردگیرنده، از این فرایند بهره ببرن.
چند نکته طلایی برای بازخورد مؤثر
حالا چند نکته طلایی برای بازخورد مؤثر از زبان دکتر یعقوبی بشنویم که واقعاً میتونن در بهبود روابط و ارتباطات ما مؤثر باشن:
- تمرکز روی رفتار، نه روی شخص
بهتره که به رفتار توجه کنیم، نه شخصیت یا ذات فرد. این کمک میکنه که بازخوردمون سازندهتر باشه و فرد مقابل احساس تهاجم نکنه.
- مثالهای واقعی بیاریم
برای اینکه موضوع رو واضحتر بیان کنیم، از مثالهای واقعی استفاده کنیم. این مثالها کمک میکنن فرد مقابل بهتر متوجه بشه که دقیقاً درباره چه چیزی صحبت میکنیم.
- هم احترام بذاریم و هم تعادل بین تمجید و انتقاد رو رعایت کنیم
باید جوری بازخورد بدیم که هم نکات مثبت رو بگیم و هم نکات منفی رو. این تعادل باعث میشه فرد احساس بهتری داشته باشه و بازخورد رو بهتر بپذیره.
- از خودمون شروع کنیم
به جای اینکه بگیم «تو همیشه این کار رو میکنی»، میتونیم بگیم «من احساس میکنم…». اینجوری بازخورد، حالت قضاوتی نداره و فرد مقابل راحتتر پذیرای اون میشه.
- بازخورد رو در زمان مناسب بدیم
بازخورد مثبت رو میتونیم بلافاصله و در همون لحظه بگیم، ولی برای بازخورد منفی بهتره صبر کنیم و زمانی بدیم که طرف مقابل آمادگی بیشتری برای شنیدن اون داشته باشه.
- قضاوت نکنیم و تعمیم ندیم
بازخورد نباید به گذشته و همیشه تعمیم داده بشه یا رنگ و بوی قضاوت داشته باشه. مثلاً نگیم «تو هیچ وقت خوب کار نمیکنی»، بلکه به همون موقعیت خاص اشاره کنیم.
- واضح و مشخص صحبت کنیم
بازخورد باید دقیق و مشخص باشه، نه کلی و مبهم. مثلاً به جای گفتن «کار رو خوب انجام ندادی»، بهتره بگیم «در گزارش این هفته، بهتر بود بیشتر روی تحلیل آمار تمرکز میکردی.»
- بازخورد سازنده باشه
بازخورد دادن باید در جهت بهبود و رشد فرد باشه، نه اینکه فقط مشکلات رو بهش یادآوری کنیم. مثلاً پیشنهاد بدیم که چه کارهایی میتونه انجام بده تا وضعیت بهتر بشه.
- قبل از بازخورد دادن اجازه بگیریم
همیشه بهتره قبل از ارائه بازخورد از طرف مقابل بپرسیم آیا مایل به شنیدن هست یا نه. این کار نشون میده که به احساسات و فضای روانی او احترام میذاریم و بازخوردمون تحمیلی نیست.
- بازخورد رو به صورت حضوری بدیم
اگر امکانش هست، بازخورد رو به صورت رو در رو بدیم. این کار کمک میکنه تا هم طرف مقابل بهتر متوجه منظورمون بشه و هم بتونه بازخورد ما رو درستتر تفسیر کنه.
- دریافت بازخورد از فرد درباره نحوه ارائه بازخورد
پس از اینکه بازخورد دادیم، میتونیم از فرد مقابل هم نظرش رو بپرسیم که آیا روش ما براش مناسب بوده یا نه. این کار به ما کمک میکنه تا مهارت بازخورد دادن خودمون رو بهتر کنیم.
- بازخورد مثبت رو سریع بگیم
بازخوردهای مثبت بهتره که همون لحظه بیان بشن چون انرژی مثبتی به فرد میدن.
- چند نکته مثبت هم بگیم
حتی در بازخورد منفی، اشاره به جنبههای مثبت هم میتونه کمک کنه که فرد احساس بهتری پیدا کنه و بازخورد رو به شکل سازندهتری بپذیره.
این نکات به ما کمک میکنن تا بازخورد مؤثرتر و با ارزشتری داشته باشیم. یادمون باشه، بازخورد هدفش بهبود و رشد همهمون هست، نه فقط تذکر دادن یا انتقاد کردن.
جمع بندی
دکتر یعقوبی در نهایت تأکید کردن که بازخورد یه هنر و یه مهارته که مثل هر هنر دیگهای به تمرین نیاز داره. این نکاتی که توی این جلسه یاد گرفتیم واقعاً کمک میکنه تا بازخورد مؤثرتری داشته باشیم و به ارتباطاتمون کیفیت بیشتری بدیم. این جلسه به همه ما یادآوری کرد که چطور با استفاده از بازخورد سازنده، میتونیم به بهبود زندگی و روابط خودمون کمک کنیم.
پس حالا وقتشه که شما هم از این نکات توی روابط روزمره و کاری خودتون استفاده کنید. اگر همین حالا کسی هست که نیاز داره بازخورد شما رو بشنوه، مکث کنید، نکات رو مرور کنید و بهترین بازخورد رو بهش بدید. یادتون باشه، هر بازخورد یه فرصت برای رشد دو طرفهست!
به قلم سعیده جلالیان